De burgerplatformen langs het Ventilus‑tracé en het ondernemingsplatform Involte kunnen niet akkoord gaan met de manier waarop de Vlaamse overheid deze vergunningen heeft verleend. Wat vandaag wordt voorgesteld als een “evenwichtige beslissing onder voorwaarden”, ervaren wij als een dossier waarin fundamentele bezorgdheden van omwonenden en bedrijven systematisch worden geminimaliseerd, uitgesteld of genegeerd.
Gezondheidsrisico’s worden weggeredeneerd, niet onderzocht
Rond de mogelijke gezondheidseffecten van zware hoogspanningslijnen bestaan tegenstrijdige wetenschappelijke bevindingen. Sommige studies tonen verbanden aan, andere niet. De overheid concludeert daaruit dat er “geen effect” is. Voor ons is dat een onhoudbare redenering. Onzekerheid vraagt om voorzichtigheid, niet om veronderstelde veiligheid.
Er bestaan statistische verbanden, onder meer met kinderleukemie. Omdat een rechtstreeks oorzakelijk verband niet bewezen is, besluit men dat er geen probleem is. Voor omwonenden is dat onaanvaardbaar. Waar aanwijzingen van risico’s bestaan, verwachten wij dat de overheid die ernstig neemt en beschermende maatregelen oplegt.
Schijnmaatregelen bieden geen bescherming
Dat onze bezorgdheden over gezondheid niet ernstig worden genomen wordt ook duidelijk door de schijnmaatregelen die de overheid neemt in dat verband:
De vergunning bevat een reeks bepalingen die op papier geruststellend lijken, maar in de praktijk nauwelijks bescherming bieden.
⦁ Eerst en vooral is er de norm van 100 microtesla voor directe blootstelling. Die wordt door de overheid voorgesteld als veilig en geruststellend. Maar die norm voelt voor ons aan alsof men een snelheidslimiet van 400 km/u invoert op de autosnelweg, terwijl geen enkele auto dat kan halen. Met andere woorden: men legt een grens vast die in de praktijk nauwelijks iets begrenst. Dat is geen bescherming, dat is schijnveiligheid. Als omwonenden verwachten wij normen die effectief beschermen, niet normen die enkel op papier bestaan.
⦁ Het monitoringnetwerk wordt al jaren beloofd, maar bestaat nog steeds niet. Al jaren horen wij dat er metingen zullen komen, dat alles opgevolgd zal worden. Vandaag moeten wij vaststellen dat dat netwerk er nog steeds niet is. Nu wordt opnieuw gezegd dat het “na de zomer” in orde zal zijn. Toevallig opnieuw na de periode waarin bezwaar kan worden aangetekend en na een uitspraak van de Raad van State? Dat maakt deze belofte voor ons totaal ongeloofwaardig. Het voelt alsof men flitspalen plaatst, maar vervolgens beslist om geen boetes uit te schrijven. Wat is dan nog de waarde van die controle?
⦁ De vergunning verwijst ook naar regels uit VLAREM, zoals het registreren van kwartierwaarden rond belasting van de lijn. Op papier lijkt dat streng en gedetailleerd, maar in de praktijk biedt het weinig houvast voor omwonenden. Ja, er zal gemeten worden. Ja, er zal geregistreerd worden. Maar wat gebeurt er met die gegevens? Wie grijpt in wanneer waarden stijgen? En vooral: wie beschermt ons op het moment zelf? Registreren is niet hetzelfde als beschermen.
⦁ Ook de bijzondere voorwaarde rond de gemiddelde belasting van de lijn roept vragen op. Als blijkt dat de lijn gedurende een jaar gemiddeld meer dan 30% belast is, moet Elia dat “motiveren” in een register. Maar wat betekent dat concreet? Een motivatie is geen beperking. Een motivatie is geen maatregel en biedt geen bescherming voor wie onder of naast de lijn woont.
Compensaties: te beperkt, te laat en te onzeker
Ook wat de compensatiemaatregelen betreft, zien we vooral uitstel en tegenstrijdigheden. Voor woningen geldt dat de compensatie beperkt is tot een kleine afstand rond de lijn en bovendien pas wordt uitbetaald na het einde van de bouwwerken. Dat betekent dat mensen jarenlang de impact moeten dragen zonder enige vorm van ondersteuning.
Voor bedrijven is het nog onduidelijker: de maatregelen zouden pas na de zomer worden uitgewerkt, dus opnieuw na de periode waarin beroep mogelijk zijn. Tegelijk staat in de vergunning dat bezwaren van bedrijven ongegrond zijn. Dat voelt als vijgen na Pasen. Hoe kan men bezwaren ongegrond verklaren als de oplossingen nog niet eens bestaan?
Ook de zogenaamde landschappelijke inkleding blijkt weinig meer dan een intentieverklaring. Ze is afhankelijk van de goodwill van landbouwers, gemeenten en andere betrokkenen. Met andere woorden: er is geen enkele garantie dat die inkleding er effectief zal komen. In de praktijk vrezen wij dat er gewoon niets zal gebeuren, en dat de impact op het landschap blijvend en zichtbaar zal zijn.
Een kwetsbaar netwerk en een scheve kosten‑batenverhouding
Daarnaast maken wij ons zorgen over de kwetsbaarheid van het netwerk die door Ventilus zal geïntroduceerd worden. Door belangrijke verbindingen te concentreren, ontstaat een systeem dat gevoelig is voor verstoringen. Eén gerichte actie, bijvoorbeeld met een drone boven een cruciaal knooppunt, kan potentieel grote delen van het netwerk lamleggen. Dat is niet alleen een lokaal probleem, maar een risico op Europese schaal. Het is moeilijk te begrijpen waarom men kiest voor een oplossing die zulke kwetsbaarheden introduceert, terwijl er haalbare alternatieven voor handen zijn.
Er is ook een fundamentele vraag over het doel van het project. Ventilus wordt voorgesteld als noodzakelijk voor de energievoorziening, maar in werkelijkheid gaat het in belangrijke mate om internationaal elektriciteitstransport. De kosten van deze infrastructuur worden doorgerekend aan de Vlaamse gezinnen via hun elektriciteitsfactuur, terwijl de opbrengsten grotendeels bij de netbeheerder terechtkomen. Dat wringt. Waarom moeten burgers betalen voor een project waarvan de baten niet in verhouding terugvloeien naar diezelfde burgers?
Conclusie
Alles samen geeft dit dossier de indruk dat voorwaarden en maatregelen vooral dienen om het project op papier aanvaardbaar te maken, zonder echte bescherming voor omwonenden en bedrijven. Wij vragen geen onredelijke zaken. Wij vragen duidelijkheid, eerlijkheid en effectieve bescherming van onze leefomgeving. Zolang die garanties ontbreken, kunnen wij niet akkoord gaan met het verlenen van deze vergunning en zullen wij verdere stappen ondernemen.